C++ хэлний суурь №1 (6/17)

1 Introduction

C++ хэлний энэхүү хичээлээр дараах ойлголтуудыг үзнэ:

• Input ба Output
• Data Types болон Variables
• Conditional Statements (if-else)
• Loops (for, while, do-while)

Энэ хичээлийн төгсгөлд та энгийн C++ код бичиж, кодын ажиллах дараалал болон тооцоолол хийх чадвартай болно.

---

2 Structure of a C++ Program

C++ программ нь functions дээр суурилдаг бөгөөд main() function-аас эхэлдэг. Программ ихэвчлэн #include preprocessor directive-ээр эхэлж, namespace ашиглан кодыг товчлох боломжтой байдаг.

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    cout << "Hello, World!" << endl;
    return 0;
}

Тайлбар:

• #include: Input/Output stream ашиглах буюу гараас өгөгдөл авах болон хэвлэх боломжийг олгоно.
• using namespace std;: std::cout биш шууд cout гэж бичих боломжийг олгоно (товчоор).
• int main(): Программ эндээс гүйцэтгэгдэж эхэлнэ.
• cout << ...: Дэлгэц рүү хэвлэнэ.
• return 0;: Программ амжилттай дууссаныг заана.

---

3 Input and Output

C++ хэлэнд хэрэглэгчээс өгөгдөл авахадcin, дэлгэц рүү хэвлэхэд cout ашигладаг.

3.1 Output

cout << "Enter your name: ";

• << нь insertion operator бөгөөд мэдээллийг output stream рүү өгнө.

3.2 Input

string name;
cin >> name;
cout << "Hello, " << name << "!" << endl;

• >> нь extraction operator бөгөөд input stream-с мэдээлэл авна.
• endl шинэ мөрөнд шилжихэд хэрэглэнэ (\n гэж бас болно).

---

4 Variables and Data Types

Variable гэдэг нь тодорхой нэртэй, мэдээлэл хадгалах сав юм. Ашиглахаасаа өмнө заавал data type тодорхойлно.

int age = 16;
double pi = 3.14;
char grade = 'A';
string name = "Alice";
bool isStudent = true;

cout << "Age: " << age << endl;
cout << "Pi: " << pi << endl;
cout << "Grade: " << grade << endl;
cout << "Name: " << name << endl;
cout << "Is Student? " << isStudent << endl;

4.1 Common Data Types:

• int: Бүхэл тоо
• double: Бутархай тоо
• char: Нэг тэмдэгт (дан хашилт ашиглана)
• string: Дараалсан олон тэмдэгтүүд (давхар хашилт ашиглана)
• bool: true эсвэл false гэсэн хоёр утга авна

---

5 Conditional Statements (if-else)

Программ ямар нөхцөлд ямар шийдвэр гаргах нөхцөлүүдийг тодорхойлно. Зөвхөн () хаалт доторх нөхцөл биелж байвал {} хаалт доторх үйлдэл хийгдэнэ.

int number;
cin >> number;

if (number > 0) {
    cout << "Positive" << endl;
} else if (number == 0) {
    cout << "Zero" << endl;
} else {
    cout << "Negative" << endl;
}

5.1 Comparison Operators:

• == тэнцүү
• != тэнцүү биш
• <, <=, >, >=

Нөхцөлүүдийг холбох:

• && (AND буюу “ба”)
• || (OR буюу “эсвэл”)
• ! (NOT буюу “үгүйсгэл”)

---

6 Loops

Loop нь кодыг дахин дахин давтан гүйцэтгэх боломж олгоно.

6.1 For Loop

Давталт хэдэн удаа гүйцэтгэх нь мэдэгдэж байвал ашиглана:

for (int i = 0; i < 5; i++) {
    cout << "i = " << i << endl;
}

Explanation:

• int i = 0: эхлэх утга
• i < 5: шалгах нөхцөл - энэ нөхцөл биелэхээ боливол давталт зогсоно
• i++: алхам тутам өсгөх - амжилттай алхам бүрийн дараа энэ үйлдлийг хийнэ

6.2 While Loop

Хэдэн удаа гүйцэтгэх нь тодорхойгүй үед ашиглана:

int i = 0;
while (i < 5) {
    cout << "i = " << i << endl;
    i++;
}

6.3 Do-While Loop

Давталт хамгийн багадаа нэг удаа ажиллана:

int i = 0;
do {
    cout << "i = " << i << endl;
    i++;
} while (i < 5);

6.4 Break and Continue

• break loop-г шууд зогсооно
• continue тухайн алхмыг алгасах

for (int i = 0; i < 5; i++) {
    if (i == 2) continue; // i == 2 үед алгасна
    if (i == 4) break;    // i == 4 үед loop дуусна
    cout << i << " ";
}

---

7 Practice Example Programs

7.1 Example 1: Maximum of 3 Numbers

int a, b, c;
cin >> a >> b >> c;
int maxVal = a;
if (b > maxVal) maxVal = b;
if (c > maxVal) maxVal = c;
cout << "Maximum: " << maxVal << endl;

3 тооноос хамгийн ихийг олох.

---

7.2 Example 2: Multiplication Table

int n;
cin >> n;
for (int i = 1; i <= 10; i++) {
    cout << n << " x " << i << " = " << n * i << endl;
}

Өгсөн тооны үржвэрийн хүрд хэвлэх.

---

7.3 Example 3: Prime Check

int n;
cin >> n;
bool isPrime = true;
if (n <= 1) isPrime = false;
for (int i = 2; i * i <= n; i++) {
    if (n % i == 0) {
        isPrime = false;
        break;
    }
}
cout << (isPrime ? "Prime" : "Not Prime") << endl;

Өгсөн тоо анхны эсэхийг шалгах.

---

8 Final Practice Problems

Дараах дасгалуудыг cin, cout, if, loop ашиглан бодоорой:

1. Odd or Even Checker
   Тоо оруулж even эсвэл odd болохыг шалгах.

2. Sum of Odd Numbers from 1 to n
   n хүртэлх сондгой тоонуудын нийлбэр олох.

3. Multiple of 3 and 5
   Тоо 3 ба 5-д зэрэг хуваагдаж байгаа эсэхийг шалгах.

4. Count Digits of a Number
   Тооны оронгийн тоо гаргах.

5. Reverse the Digits
   Тооны цифрүүдийг урвуу дарааллаар хэвлэх.

---